Krótka instrukcja „Autobiografii”. Nie tylko dla młodzieży

Bez wątpienia to jeden z najbardziej kultowych utworów w historii polskiej muzyki rozrywkowej. Mimo upływu lat wielu młodych ludzi wciąż się identyfikuje z „Autobiografią”. Ale czy ją rozumie?

Piosenka opowiadająca o losach trójki przyjaciół (czyli współzałożyciela Perfektu Zbigniewa Hołdysa oraz Andrzeja Mogielnickiego i Bogdana Olewicza, autorów tekstów całej masy polskich hitów) zadebiutowała na falach radiowej „Trójki” we wrześniu 1982 r. Co ciekawe, początkowo chciał ją śpiewać Hołdys, jednak uznał, że ma niewystarczający potencjał wokalny i odstąpił utwór Grzegorzowi Markowskiemu, który też długo zmagał się z nim w studiu nagrań.

Członkowie zespołu nie byli przekonani do „Autobiografii”, zwłaszcza jej słów. Ogromny sukces piosenki stanowił dla nich nie lada zaskoczenie.

Utwór przez wiele tygodni gościł na Liście Przebojów Programu Trzeciego i wszedł do klasyki naszej muzyki rozrywkowej, co potwierdza jego regularna obecność w czołówce Polskiego Topu Wszech Czasów, tworzonego na podstawie głosowania słuchaczy „Trójki”.

Wcale się temu nie dziwię, bo także dla mnie „Autobiografia” jest dokonaniem monumentalnym, a przede wszystkim ponadpokoleniowym. Niedawno rozmawiałem z młodzieńcem, dopiero zbliżającym się do progu pełnoletności, który wyznał, że utwór Perfektu wciąż gości na rozmaitych melanżach. Po tych słowach cofnąłem się wspomnieniami do czasów naszych imprez, nazywanych bardziej swojsko domówkami. Wprawdzie nie wszystko z nich pamiętam, trochę dlatego, że od tamtych szaleństw upłynęło już sporo lat, a trochę też z powodu towarzyszącego im permanentnego zamroczenia, sprawiającego, że trudno było przypomnieć sobie szczegóły już następnego ranka, jednak oprawa muzyczna ówczesnych baletów nadal brzmi w mojej głowie. Przeboje Perfektu były jej obowiązkowym elementem.

Gadaliśmy, piliśmy, tańczyliśmy i podrywaliśmy dziewczyny przy dźwiękach „Nie płacz Ewka”, „Chcemy byś sobą” czy „Niewiele ci mogę dać”.

„Autobiografia” była natomiast sygnałem do wyciszenia się i zadumy, choć niekiedy (przy wyższym stężeniu alkoholu we krwi) również ryczenia razem z Markowskim, że „było nas trzech, w każdym z nas inna krew, ale jeden przyświecał nam cel!”.

To był utwór, z którym się utożsamialiśmy. Co zresztą nie było specjalnie trudne, bo który nastolatek wchodzący w dorosłość nie chce mieć całego świata u stóp? Wydawało nam się, że piosenka opowiada o naszym pokoleniu i w tym tkwi chyba największa siła „Autobiografii”, gdyż to samo stwierdził mój młody rozmówca. Mina zrzedła mu dopiero wtedy, gdy spytałem czy wie, o jaki piec martenowski chodziło autorowi utworu. Żeby było jasne, ten test nie miał na celu perfidnego wykazania niewiedzy współczesnych nastolatków. Podobnej próby nie przeszedł bowiem mój przyjaciel, mężczyzna dojrzały, zmierzający pewnym krokiem do 50. urodzin, który przekonywał mnie niedawno, że „pocztówkowy szał” w piosence Perfektu oznacza po prostu hobby polegające na zbieraniu widokówek.

I tak uświadomiłem sobie, że nasz stosunek do „Autobiografii” oddaje trochę istotę polskości, która często sprowadza się do tego, że kochamy coś, czego do końca nawet nie rozumiemy. Na szczęście nie jest to stan nieodwracalny, dlatego pozwólcie mi podjąć próbę rozwiania mgły niewiedzy osnuwającej słowa kultowego przeboju Perfektu.

Kumpel radio zniósł, usłyszałem „Blue suede shoes”…

Dla niektórych może być to szokiem, ale „Autobiografia” nie jest historią chłopaków dorastających w latach 80. Autor tekstu Bogdan Olewicz usłyszał wspomniany w piosence przebój Elvisa Presleya blisko ćwierć wieku wcześniej. „Blue suede shoes” nie był zresztą utworem „króla rock’n’rolla”, ale coverem szlagieru wylansowanego w 1955 r. przez Carla Perkinsa. Ciekawostka – obie wersje trafiły na listę „500 największych piosenek wszech czasów” magazynu „Rolling Stone”.

Wiatr odnowy wiał, darowano reszty kar, znów się można było śmiać…

W oryginalnej wersji słowa pierwszego wersu brzmiały „wujek Józek zmarł”, ale zostały zmienione po interwencji cenzury. Obawiam się, że nawet bez jej ingerencji ten fragment „Autobiografii” nie stałby się bardziej zrozumiały dla współczesnego młodego odbiorcy. Może jestem niesprawiedliwy, ale wątpię, by nastolatek skumał, że wspomniany wujek Józek to demoniczny przywódca Związku Sowieckiego Józef Stalin, po śmierci którego nastąpiła w Polsce „odwilż” oznaczająca amnestię dla tysięcy więźniów politycznych, a także, jak się okazało chwilowe, rozluźnienie komunistycznego uścisku dławiącego społeczeństwo przez 44 lata.

Ojciec, bóg wie gdzie, martenowski stawiał piec…

To chyba jeden z najbardziej zagadkowych momentów „Autobiografii”. Ręka do góry, kto wie, co to jest piec martenowski? Nie widzę… Trudno się dziwić, bo dzisiejsze media rzadko poświęcają uwagę wyposażeniu hut. W czasach PRL-u gazety szeroko rozpisywały się o szczegółach technicznych pieców Siemensa-Martina, zwanych martenowskimi, używanych do wytapiani stali. To właśnie takie urządzenie montował gdzieś w Polsce ojciec bohatera piosenki.

Pocztówkowy szał, każdy z nas ich pięćset miał zamiast nowej pary jeans…

Nie, nie chodzi o to, że nasi bohaterowie zbierali widokówki z pięknymi widokami. W latach 60. i 70., w niemal wszystkich krajach bloku komunistycznego młodzież słuchała piosenek z tzw. pocztówek dźwiękowych, będących ubogą odmianą trudno dostępnych płyt gramofonowych. Ze względu na prymitywną technologię wykonania, jakość nagrań była zwykle fatalna, ale „jak się nie ma co się lubi, to się lubi co się ma”. Do odtwarzania pocztówek używano początkowo gramofonów o nazwie Karolinka, a później Bambino.

A w sobotnią noc był Luksemburg, chata, szkło…

Młodemu człowiekowi zapewne trudno w to uwierzyć, ale jeszcze całkiem niedawno dostęp do najnowszych przebojów muzycznych był bardzo utrudniony. W latach 60. i 70. „okno na świat” stanowiło Radio Luksemburg. Dzięki tej kultowej rozgłośni, odbieranej oczywiście nielegalnie, można było słuchać rockandrollowych przebojów, którymi zachwycała się młodzież w Londynie, Paryżu, Madrycie czy Rzymie. Luksemburg rozbrzmiewał na wielu ówczesnych domówkach, o czym przypominają słowa „Autobiografii”.

Alpagi łyk i dyskusje po świt…

Ówczesna impreza nie mogła się obyć bez taniego wina. Alpaga, bełt czy sikacz (synonimy można mnożyć) towarzyszyły kilku pokoleniom Polaków i wciąż są chętnie wspominane, nawet przez polityków. „Jeśli ktoś nie pił taniego wina, to dla mnie jest podejrzany. Bo albo był wychowany w jakimś obrzydliwym luksusie i nie zna życia, albo nigdy nie był młody” – stwierdził Stefan Niesiołowski w rozmowie z „Dziennikiem”.

Z tradycyjnym winem ten trunek miał niewiele wspólnego. Ogromny popyt powodował, że produktowi brakowało czasu na leżakowanie. W późniejszych latach proces technologiczny ograniczał się do zmieszania spirytusu z sokiem owocowym, co miało miejsce zwłaszcza w latach 80., gdy komunistyczny kraj cierpiał na permanentny deficyt cukru. Nieodłącznym składnikiem jabola był oczywiście dwutlenek siarki, któremu konsumenci przypisywali charakterystyczny „aromat” napoju. Jednak zdaniem fachowców kwaśny smak miał inną przyczynę – niechlujność producentów, zbyt wcześnie lub zbyt późno kończących fermentację, czego efektem było ogromne stężenie kwasu octowego i aldehydów w alpadze.

Poróżniła nas, za jej Poli Raksy twarz każdy by się zabić dał

Wiele współczesnych stacji telewizyjnych wciąż raczy widzów kultowym PRL-owskim serialem „Czterech pancernych i pies”. To była opowieść o facetach i dla facetów, niewiele w niej kobiecych ról, ale jedna przeszła jednak do historii. W radzieckiej sanitariuszce Marusi podkochiwała się bowiem cała Polska, a z pewnością jej brzydsza połowa. Postać rudowłosej piękności paradującej w zawsze wyprasowanym mundurze, nawet podczas niemieckiego ostrzału artyleryjskiego, wykreowała Pola Raksa i to właśnie jej twarz ma dziewczyna z przeboju „Perfektu”. Aktorkę szybko zresztą zmęczyła popularność i na wiele lat zniknęła z show-biznesu.

W knajpie dla braw klezmer kazał mi grać takie rzeczy, że jeszcze mi wstyd…

Klezmer to nie nazwisko szefa zespołu, w którym występował bohater „Autobiografii”. Nie jest to również tradycyjny żydowski muzykant weselno-karczmiany, jak definiuje go słownik. W tamtych czasach takim mianem określano gościa dbającego o oprawę muzyczną wieczorków zarówno w eleganckich restauracjach, jak i podłych spelunkach. Niejeden późniejszy gwiazdor zaczynał właśnie od „grania do kotleta”, a kończył jako ten, któremu „tysięczny tłum spija słowa z ust”.

Rafał

fot. gratisography

A teraz razem obejrzyjmy i posłuchajmy…

4

  • Teraz wiem co śpiewam

  • Uwielbiam wracać do tej piosenki. Mam ich płytę winylową z występem live ze Stodoły, na każdej imprezie „Autobiografia” musi być, to taki klasyk…